21 °C Istanbul, TR
20 Ekim 2019

Amino Asit Nedir | Amino Asitler Ne İşe Yarar

 
Henüz duymadıysanız söyleyeyim, amino asitler bütün proteinlerin yapı taşlarıdır. Yani vücuttaki bütün proteinler ve kas dokuları 21 farklı amino asidin eşsiz dizilimleri sayesinde oluşur. Kimyasal yapıları bakımından, amino grup diye adlandırılıp, azot atomu bazlıdırlar.

 

Amino asitlerin yapısında bulunan azot, onları diyetinizdeki diğer besinlerden (örneğin karbonhidratlardan) farklı kılar. Amino asitler bu farklılık sayesinde; doku, organ, kas, deri ve saç oluşturabilirler.

Protein denince insanların akılına hemen kas yapma ve vücut geliştirme gelir, oysaki amino asitler her bireyin beslenmesinde önem taşıyan bileşenlerdir, özellikle de herhangi bir fiziksel aktivite söz konusu ise. Amino asitler üç kategoriye ayrılırlar: Temel amino asitler, yarı temel amino asitler, temel olmayan amino asitler. 

Temel Amino Asitler (Alınması Gerekli Olanlar)

”Temel amino asitler”… Peki “Temel” neyi ifade ediyor? Temel amino asitler vücut tarafından üretilip sentezlenmez, bu yüzden, onları diyetimizdeki gıdalardan almak zorundayız. Meşhur DZAA-Branched Chain Amino Acits (Dallanmış Zincirli Amino Asitler) dahil olmak üzere 9 temel amino asit vardır.

 

Bu yazının geri kalanında BCAA ‘lar Türkçe’ye kazandırmaya çalıştığımız kısaltma : “DZAA” olarak anılacaktır.

 

DZAA ‘lar

Lösin, İzolösin ve Valin

9 temel amino asidin üç tanesi “DZAA | Dallanmış Zincirli Amino Asitler” olarak kategorilendirilir. Bu üç amino asit: lösin, izolösin ve valindir.
 
DZAA’lar, diğer temel amino asitlerden eşsiz kimyasal yapıları ile ayrılır ve yapıları onlara bir dizi spesifik kimyasal özellik kazandırır. DZAA’lar diğerlerine oranla vücutta daha hızlı ve daha iyi emilir. Üstelik emilim midede değil direk olarak ihtiyaç duyan kaslarda gerçekleşir. DZAA’lar hakkında daha fazla bilgi edinmek için “DZAA’lar dallanmış zincirli amino asitler nelerdir?” adlı makalemize göz gezdirin.

Diğer Temel Amino Asitler

Kalan temel amino asitler şunlardır: histidin, metiyonin, fenilalanin, treonin, triptofan ve lizin. Bunlar vücutta bir dizi fizyolojik işlev için gereklidir.

Histidin

Histidin, hemoglobin sentezine katkıda bulunmak, bağışıklık sistemini çalıştırmak ve doku onarımı yapmak gibi hayati fonksiyonlarda rol oynayan aromatik bir amino asittir. Aynı zamanda gelişme ve hastalıklardan iyileşme süreçleri için de önemli bir amino asittir. 

Lizin

Lizin bağışıklık sisteminin işleyişinde önemli rol oynayan bir amino asittir. Ayrıca diğer yarı temel amino asitlerle bir araya gelerek, kalojen gibi proteinlerin sentezine yardımcı olur. Kalojen; cilt, saç ve tırnak sağlığı açısından önemli yere sahip bir proteindir.

Triptofan

Triptofan indol gruptan olan, aromatik bir amino asittir. Vücutta çeşitli fonksiyonlara sahiptir, bunlardan biri sinir sistemi içerisinde kimyasal iletimi sağlamaktır. Diğer amino asitlerden farklı olarak, L-triptofan suda çözünmez ve ısıya gerçekten dayanıklıdır. Yani işlemden geçerken değer kaybına uğrama oranı düşüktür.

Metiyonin

Metiyonin sülfür atomu içeren bir amino asittir. Taurin gibi amino asitlerin öncülüdür. Bu amino asidin vücutta, antioksidan özelliği ile bizi korumak, önleyici özelliğiyle zararlı maddeleri vücudumuzdan atmak gibi bir dizi işlevleri vardır. Üstelik, protein yapımında adrenalin ve melatonine dahil olarak çeşitli hormonların salgılanmasında rol oynar.

Fenilalanin

Fenilalanin anti depresan etkiye sahip olduğu bilinen benzil yan zincirli ve kutupsuz bir amino asittir. Bu amino asit dopamin ve adrenalin üretiminde rol oynar.

Treonin

Bu amino asit kutuplu bir molekül yapısına sahip olup, vücutta pirüvata dönüşür. Pirüvatın görevi ise hücre içinde glukoz ve ATP (adenozin trifosfat) enerji üretimidir.

Temel Olmayan Amino Asitler

Temel olmayan amino asitler, vücudumuz tarafından sentezlenebilir. Yani… ”Madem bu amino asitler vücudumuz tarafından üretilebiliyor, biz neden ek olarak amino asit tüketmeye ihtiyaç duyalım?” Güzel soru. Egzersiz yaparken, karbonhidratlar enerji kaynağı olarak kullanıldıktan sonra, vücut başka kaynaklar aramaya başlar. Amino asitler egzersiz sırasında kaslarımıza yeterli desteği sağlamak üzere vücut tarafından yakıt olarak kullanılır, ancak çoğu zaman vücut, egzersiz sırasında artan fiziksel ihtiyacı karşılayacak amino asitleri yeterince hızlı üretemez. Bu yüzden diyetimizde temel olsun ya da olmasın, daha fazla amino asit tüketmeliyiz.

Alanin

Alanin, kutupsuz olarak sınıflandırılan, kimyasal yapısı açısından en basit amino asittir. Vücuttaki karaciğer ve dokular arasındaki glukoz-alanin döngüsünde kilit bir rolü vardır. Basitçe ifade etmek gerekirse, bu amino asit dokularda pirüvat ve daha sonrada yakıt olarak glukoz üretir.

Glisin

​Glisin, prolin ve lisin ile birlikte, kolajen oluşumuna yardımcıdır ve benzer amino asitlerin en küçüğüdür. Ayrıca, lisin omurilik, beyin sapı ve retinada sinir taşıyıcısı olarak rol oynar.

Aspartik Asit

​Bu amino asit vücutta üre döngüsü içinde ve glikojenezde (organizmada glukoz üreten metabolik süreç) yer alır. Aspartik asit, sinir sistemi içinde özel bazı alıcıları uyaran bir sinir taşıyıcısı olarak da işlev görür.

Asparajin

​Asparajin sinir sistemi için gereklidir ve amonyak sentezinde önemli bir rol oynar.

Yarı Temel Amino Asitler

Birşey nasıl ”yarı temel” olabilir diye soruyorsunuz değil mi? Bu amino asitler vücut tarafından ÜRETİLEBİLİR, ancak bazı hastalıklar ve yoğun egzersiz gibi durumlarda vücudun işlevsel çalışması için vücudun ürettiği miktar yeterli olmayabilir.

Serin

​Serin protein yapan bir amino asittir ve vücutta birçok biyolojik fonksiyonu vardır. Metabolizma ve enzim reaksiyonlarında, beyin sinyallerinin iletilmesinde önemlidir.

Arjinin

​Arjinin azot oksidin öncülüdür ve yaralanmaların iyileşme süresini azaltmak, hasarlı dokuların düzelmesini çabuklaştırmak, yaralanmaların iyileşmesini hızlandırmak, zayıflamaya yardımcı olmak ve kan basıncını düzeltmek gibi bir dizi işlevi vardır.

Tirozin

​Tirozin protein yapan bir amino asittir ve hücre içi sinyal iletiminde rol oynar.

Prolin

​Bu amino asidin olağanüstü katı kimyasal yapısı vardır. Saç, tırnak ve deriyi sağlamlaştıran kalojenin üretiminde kullanılır.

Ornitin

​Ornitin üre döngüsünün önemli bir parçasıdır ve egzersiz yorgunluğunu önlediği düşünülür. Üre döngüsü, amonyağı vücuttan atmak için üre üreten biyokimyasal bir döngüdür.

Glutamin

​Glutamin atletlerin en popüler amino asitlerinden biridir. Vücutta böbrek asidini düzenleme, hücresel enerji üretme ve kas yapımına yardımcı olma gibi fonksiyonları vardır.

Sistein

​Sistein vücutta gerçekleşen enzim reaksiyonlarında rol oynayan metal bağlama özelliği olduğu düşünülen ve belirli antioksidanların öncülü olan bir amino asittir.

Sözün Özü

​Umarım bu makale amino asitlere bakışınızı netleştirmiştir ve aklınızda yer alan “amino asitler nedir ve ne işe yararlar” sorusunu yanıtlamıştır. Amino asitler egzersiz sırasında ve sonrasında yaşamsal öneme sahiptir ve genellikle diyetimizle tükettiğimiz miktar vücut gereksinimini karşılamaktan oldukça uzaktır. Amino asit takviyesi almak spor yaparken incinmenizi önler, güçlenme ve fit olma hedeflerinize ulaşmanıza yardımcı olur.

​Bu Makaleyi Paylaş


İlgili Makaleler

Bunları okudunuz mu?

34 Yıl Ağırlık Kaldırdıktan Sonra Öğrendiğim 14 Ders

  “BU MAKALE BENCH PRESS ANTRENMANLARINIZDA DAHA İYİ HALE GELMENİZİ SAĞLAMAYACAK, ANCAK 55 SENELİK YAŞLI VÜCUDUMDAN EDİNDİĞİM DEĞERLİ BAKIŞ AÇISINI KAZANABİLİRSİNİZ.”   Aşağıdakiler, 55 yaşında ve hala bir vücut geliştirici olmaya çalışan Amerikalı birinin kendi ağzından öğrenmenizi istediği şeylerdir. Los Angeles’ta bulunan Batı Koleji’ndeki son senemden beri birçok şey değişti. Yıllardan 1981’di. Ronald Reagan başkandı, […]

Kreatin 101 | Nedir ve Ne İşe Yarar?

Genel Bakış Kreatin spordaki performasımızı geliştirmeye yarayan bir numaralı supplementtir. Araştırmalara göre kreatin kas kütlelerini, antrenman performansını, dayanıklılığı ve gücü arttırır (1, 2). Ek olarak kreatinin nörolojik hastalıklara karşı vücudu korumak gibi sağlık açısından da birçok faydası vardır (3, 4, 5, 6). Bir çok insan kreatinin güvenli olmadığına ve çokça yan etkisinin olduğuna inanmaktadır. Fakat bunların hiç birisi bilim […]